Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 12 oktober 2020

Zorgen over gebruik algoritmes

De fractie van D66 heeft vragen gesteld over het gebruik van algoritmes binnen de gemeente. Want steeds vaker maken niet mensen maar computers keuzes over hoe de overheid inwoners behandelt. “Dat kan het leven van onze inwoners fundamenteel raken. Daar moet openheid over zijn,” vindt D66-fractievoorzitter Jacco van Maldegem.
Strikte voorwaarden

“Algoritmes kunnen helpen om beperkte capaciteit slim en snel in te zetten,” legt uit Van Maldegem uit. Algoritmes herkennen verbanden in grote datasets. Zo kunnen ze inzicht geven hoe we kansen van mensen kunnen vergroten, hoe we de dienstverlening van de gemeente  kunnen verbeteren en hoe we ons leven kunnen vereenvoudigen. Alleen dat moet dan wel onder strikte voorwaarden gebeuren. En met een duidelijk omschreven doel.

Computer kiest

Sommige gemeenten laten computers kiezen wie extra onderzocht wordt op uitkeringsfraude. Andere gemeenten laten computers berekenen wie wel en wie geen zorg krijgt. Van Maldegem: “D66 wil weten of ook inwoners van Leidschendam-Voorburg daarmee te maken kunnen krijgen.”

Grotere ongelijkheid dreigt

“Als algoritmes gegevens over geslacht, nationaliteit, religie of etniciteit gebruiken, dan gaat het fout,” stelt Van Maldegem. Zo controleerde de Belastingdienst de aangifte van mensen met een dubbele nationaliteit extra. Dan vergroten algoritmes bestaande ongelijkheden en beperken ze de keuzevrijheid van mensen. Dat is ongeoorloofd onderscheid maken en dus discriminerend.

Helft gemeenten gebruikt ze

Twee jaar geleden ontdekte het CBS dat de helft van de gemeenten algoritmes gebruikte. “In potentie kunnen er dus veel onrechtvaardige beslissingen vallen.” En inwoners hebben het recht te weten hoe de overheid tot een besluit komt, meent D66.

Onuitlegbaar

Een ander probleem is dat computergestuurde beslissingen zich op honderden variabelen kunnen baseren. “De uitkomst kan dan vrijwel geen enkele ambtenaar of politicus begrijpen. Laat staan uitleggen.” Dan dreigt een situatie waarbij de burger op en top transparant is en de overheid ondoorzichtiger wordt.

Openheid gevraagd

Idealiter zou de gemeente Leidschendam-Voorburg daarom een overzicht publiceren van alle gebruikte algoritmes, vindt Van Maldegem. “Als je nu het woord ‘algoritme’ intikt op de website van de gemeente levert dat geen zoekresultaten op,” ondervond Van Maldegem. D66 hoopt dat aandacht voor algoritmes ertoe leidt dat de gemeente meer informatie gaat geven over algoritmes aan inwoners.

 

Thema

Openbaar bestuur

Ons welzijn en onze welvaart kunnen niet bestaan zonder overheid. Maar de overheid moet ruimte en vertrouwen geven waar mensen zelf initiatief willen en kunnen nemen. Aan de andere kant stelt de overheid duidelijke randvoorwaarden en laat de overheid blijken wat ze wil.

Lees meer